Ciepła woda pod ziemią może wydawać się czymś niezwykłym, ale w Polsce występuje w wielu miejscach. Najbardziej kojarzymy ją oczywiście z Podhalem, jednak mapa polskich wód termalnych jest znacznie większa. Gdzie dokładnie ich szukać i dlaczego właśnie w niektórych regionach można korzystać z termalnych basenów?
Czym są wody termalne?
Woda termalna to woda podziemna, która na wypływie z ujęcia ma temperaturę co najmniej 20°C. Nie oznacza to więc, że każda woda termalna musi być bardzo gorąca – temperatura może być znacznie wyższa, ale może też być stosunkowo niewielka.
Ciepło wody ma związek z jej podziemną wędrówką. Woda może przedostawać się z powierzchni coraz głębiej w skały, gdzie panuje wyższa temperatura. W odpowiednich warunkach gromadzi się pod ziemią i może zostać wydobyta na powierzchnię za pomocą odwiertu.
To, czy dane miejsce ma dobre warunki do wykorzystania wód termalnych, zależy jednak od wielu czynników – między innymi temperatury wody, jej ilości, głębokości występowania oraz budowy geologicznej terenu.
Gdzie w Polsce znajdują się wody termalne?
Według Państwowego Instytutu Geologicznego ich występowanie w Polsce jest związane przede wszystkim z trzema dużymi obszarami:
Brzmi dość naukowo? W praktyce oznacza to po prostu, że budowa geologiczna tych części Polski sprzyja powstawaniu i gromadzeniu się podziemnych, ogrzanych wód.
Platforma paleozoiczna – wody termalne w różnych częściach kraju
Platforma paleozoiczna obejmuje znaczną część Polski. W jej obrębie znajdują się podziemne warstwy skalne, w których występują wody termalne.
Szczególnie korzystne warunki do ich pozyskiwania występują w niektórych zbiornikach związanych ze skałami kredy dolnej i jury dolnej. Wody z tych zbiorników wykorzystuje się między innymi do ogrzewania oraz w obiektach rekreacyjnych.
Przykłady znajdziemy m.in. w Mszczonowie, Poddębicach i Uniejowie. Wody z innych podziemnych zbiorników wykorzystywane są także w ciepłowniach geotermalnych w Pyrzycach i Stargardzie, a także w obiektach rekreacyjnych w Poznaniu i Grudziądzu.
Jak widać, geotermia nie jest więc wyłącznie domeną południowej Polski.
Podhale – jeden z najważniejszych regionów geotermalnych
Kiedy myślimy o polskich wodach termalnych, pierwszym skojarzeniem najczęściej jest Podhale. I nie bez powodu.
Pod powierzchnią regionu znajduje się niecka podhalańska, czyli rozległa struktura geologiczna, w której występują wody termalne.
W dużym uproszczeniu można wyobrazić sobie ich drogę tak: woda zasilająca podziemny system pochodzi przede wszystkim z obszaru Tatr. Następnie przedostaje się w głąb skał i przemieszcza pod ziemią. Wraz ze wzrostem głębokości rośnie temperatura, dlatego woda może osiągać wysokie wartości.
Parametry tych wód są naprawdę interesujące. PIG podaje, że w północnej części niecki podhalańskiej temperatura wody uzyskiwanej z odwiertów dochodziła do 86°C, podczas gdy w południowej części notowano maksymalnie około 36°C.
Gdzie na Podhalu wykorzystuje się wody termalne?
Podhalańskie wody termalne mają dziś kilka zastosowań. Wykorzystuje się je m.in. w energetyce cieplnej oraz rekreacji.
PIG wskazuje między innymi Bańską Niżną, Bukowinę Tatrzańską, Białkę Tatrzańską, Szaflary i Zakopane.
Jednym z obiektów korzystających z podhalańskich wód termalnych jest Terma Bania w Białce Tatrzańskiej. Dzięki wykorzystaniu wody termalnej kąpiel w basenach może odbywać się przez cały rok – także podczas chłodnych jesiennych dni czy zimowych mrozów.
I właśnie ten kontrast jest jednym z najbardziej charakterystycznych elementów kąpieli termalnej na Podhalu: zimne powietrze, górski krajobraz i ciepła woda, z której unosi się para.
Karpaty – wody termalne nie tylko na Podhalu
Podhale nie jest jedynym miejscem w Karpatach, gdzie występują wody termalne.
W Karpatach zewnętrznych ich występowanie jest bardziej punktowe i związane z lokalną budową geologiczną. PIG wskazuje między innymi Ustroń, Rabkę-Zdrój, Iwonicz-Zdrój oraz Porębę Wielką. W zależności od miejsca wody te mogą być wykorzystywane m.in. w lecznictwie uzdrowiskowym i rekreacji.
Wody termalne występują również w zapadlisku przedkarpackim. Ich obecność została udokumentowana m.in. w rejonie Buska-Zdroju.
A co z Sudetami?
Trzecim głównym obszarem występowania wód termalnych są Sudety wraz z blokiem przedsudeckim.
W tym regionie duże znaczenie ma budowa tektoniczna terenu. Mówiąc prościej – występują tutaj głębokie pęknięcia i strefy w skałach, którymi woda może przemieszczać się w głąb ziemi. Tam może zostać ogrzana, a następnie przemieszczać się z powrotem w kierunku powierzchni.
Wody termalne wykorzystuje się między innymi w Cieplicach Śląskich-Zdroju i Lądku-Zdroju.
Dlaczego nie w każdym miejscu z wodą termalną powstają baseny?
To ważne rozróżnienie.
Występowanie wody termalnej nie oznacza automatycznie, że można zbudować tam kompleks basenów.
Znaczenie ma między innymi to:
Dlatego dwa miejsca, w których występują wody termalne, mogą mieć zupełnie różne możliwości ich wykorzystania.
Jedno może nadawać się przede wszystkim do ogrzewania budynków, inne do celów uzdrowiskowych, a jeszcze inne również do wykorzystania rekreacyjnego.
Czy wody termalne służą tylko do kąpieli?
Zdecydowanie nie.
W Polsce wykorzystuje się je między innymi do ogrzewania budynków i przygotowania ciepłej wody użytkowej. Znajdują zastosowanie również w rekreacji i lecznictwie uzdrowiskowym.
Termalne baseny są więc tylko jednym ze sposobów wykorzystania tego, co znajduje się głęboko pod powierzchnią ziemi.
Polska ma znacznie więcej geotermii, niż mogłoby się wydawać
Choć z wodami termalnymi najmocniej kojarzymy Podhale, nie jest ono jedynym miejscem ich występowania.
Platforma paleozoiczna, Karpaty z zapadliskiem przedkarpackim oraz Sudety z blokiem przedsudeckim tworzą trzy główne obszary, w których występują wody termalne. Każdy z nich ma inną budowę geologiczną, dlatego również parametry znajdujących się tam wód mogą się znacznie różnić.
Podhale wyróżnia się jednak szczególnie interesującym połączeniem górskiego krajobrazu, naturalnych zasobów geotermalnych i ich szerokiego wykorzystania w rekreacji.
Dlatego podczas zimowej kąpieli w termach warto spojrzeć nieco inaczej na unoszącą się nad wodą parę.
To nie tylko przyjemny widok. To efekt działania naturalnego ciepła ukrytego głęboko pod ziemią.